Η Άγκυρα, το Ριάντ και το Ισλαμαμπάντ συγκροτούν νέο σχήμα συλλογικής άμυνας – Το «Άρθρο 5» και τα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα
Σε μια νέα φάση εισέρχεται η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή μετά τη συμφωνία κοινής άμυνας που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Η συμφωνία δημιουργεί ένα νέο τρίγωνο στρατηγικής συνεργασίας, με την Άγκυρα να αποκτά κεντρικό ρόλο σε έναν μηχανισμό που συνδυάζει τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας, την οικονομική και ενεργειακή βαρύτητα της Σαουδικής Αραβίας και τη στρατιωτική και πυρηνική ισχύ του Πακιστάν.
Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Yetkin Report, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στην υπογραφή της συμφωνίας, αλλά κυρίως στο εάν αυτή μπορεί να εξελιχθεί σε έναν ευρύτερο περιφερειακό μηχανισμό ασφαλείας. Η συμφωνία προβλέπει ότι επίθεση εναντίον μίας από τις τρεις χώρες θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των άλλων δύο, στοιχείο που ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν παρομοίασε τεχνικά με τη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.
Το «Άρθρο 5» της Μέκκας
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αρχή της συλλογικής άμυνας. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα για το πώς ακριβώς θα εφαρμόζεται στην πράξη η αμοιβαία στρατιωτική συνδρομή και ποιες προϋποθέσεις θα πρέπει να πληρούνται για την ενεργοποίησή της.
Ακριβώς αυτό το σημείο αναδεικνύεται στις αναλύσεις του Murat Yetkin: η τουρκική κυβέρνηση καλείται να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο και τα όρια των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι τρεις χώρες.
Η Άγκυρα, πάντως, υποστηρίζει ότι η συμφωνία έχει καθαρά αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας. Παράλληλα, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής και άλλων κρατών στο μέλλον.
Από μια συμφωνία σε νέο περιφερειακό σύστημα ασφαλείας;
Το επόμενο ερώτημα είναι εάν η Συμφωνία της Μέκκας θα παραμείνει μια τριμερή αμυντική συνεργασία ή θα εξελιχθεί σε κάτι ευρύτερο.
Στο τραπέζι βρίσκονται η ανταλλαγή πληροφοριών, η αμυντική βιομηχανία, η στρατιωτική εκπαίδευση, οι κοινές ασκήσεις, η κυβερνοασφάλεια και η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Αυτοί οι τομείς θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σταδιακά ένα πιο συνεκτικό περιφερειακό σύστημα συνεργασίας, χωρίς απαραίτητα να οδηγήσουν άμεσα στη δημιουργία ενός νέου στρατιωτικού μπλοκ.
Η συζήτηση περί ενός «μουσουλμανικού ΝΑΤΟ», επομένως, θεωρείται υπερβολική στην παρούσα φάση. Το πιθανότερο σενάριο είναι η σταδιακή δημιουργία ενός ευέλικτου μηχανισμού συντονισμού και αποτροπής, ο οποίος θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος εφόσον ενταχθούν και άλλες χώρες.
Η σημασία της Τουρκίας
Για την Άγκυρα, η συμφωνία προσφέρει τη δυνατότητα να ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο της ως περιφερειακής δύναμης ασφαλείας.
Η Τουρκία διαθέτει ισχυρή αμυντική βιομηχανία, σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και ήδη εκτεταμένες σχέσεις τόσο με το Πακιστάν όσο και με τη Σαουδική Αραβία. Η συμμετοχή της στο νέο σχήμα της επιτρέπει να συνδέσει τη στρατιωτική και τεχνολογική της ισχύ με την οικονομική ισχύ του Ριάντ και τη στρατηγική σημασία του Ισλαμαμπάντ.
Ταυτόχρονα, το Πακιστάν προσδίδει στο σχήμα μια ιδιαίτερη διάσταση, καθώς είναι η μόνη πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συμφωνία δημιουργεί αυτόματα κάποια «πυρηνική ομπρέλα» για τη Σαουδική Αραβία, όμως η συμμετοχή του Ισλαμαμπάντ αυξάνει αναμφισβήτητα το γεωπολιτικό βάρος του νέου σχήματος.
Το Ιράν και το Ισραήλ στο φόντο
Η δημιουργία του τριμερούς μηχανισμού έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή αναζητά νέο ισοζύγιο ασφαλείας. Η αβεβαιότητα γύρω από τον αμερικανικό ρόλο, η αντιπαράθεση με το Ιράν και η αυξανόμενη στρατιωτική αστάθεια στην περιοχή λειτουργούν ως καταλύτες για την αναζήτηση νέων συμμαχιών.
Παρά τις ανησυχίες που έχουν εκφραστεί, οι τρεις χώρες επιμένουν ότι η συμφωνία δεν αποτελεί συμμαχία εναντίον του Ιράν ή οποιουδήποτε άλλου κράτους. Το μήνυμα της Άγκυρας είναι ότι πρόκειται για μηχανισμό συλλογικής αποτροπής και όχι για επιθετικό συνασπισμό.
Ωστόσο, η ίδια η δημιουργία ενός τέτοιου σχήματος αναμένεται να επηρεάσει τους υπολογισμούς όλων των περιφερειακών δυνάμεων.
